Osteoporoza – choroba Twojej Babci, a może Twoja i Twojego Dziecka też?

Niedawno miałam przyjemność uczestniczyć (jako jedna z prowadzących) w szkoleniu na temat żywienia w wybranych chorobach na jednej z warszawskich uczelni. Nieczęsto mam okazję występować publicznie, a zatem wiąże się to zawsze z ogromnym stresem i tremą (choć z każdą kolejną próbą wydaje się to coraz łatwiejsze – tylko patrzeć jak będę gotowa poprowadzić ogólnopolską konferencję ;-)). Jak wiecie, mam tendencję do rozpisywania się. Nie inaczej sprawa wygląda, kiedy mam o czymś mówić, szczególnie o czymś, co jest moją pasją, czyli o dietetyce. Dodatkowego stresu przysporzył mi zatem ograniczony czas trwania przemówienia, podczas gdy ogrom informacji, które chciałabym przekazać, wymagałby poświęcenia przynajmniej trzykrotności danego mi czasu. Dlatego postanowiłam przelać to wszystko na papier, uzupełniając o informacje, których nie zdążyłam wyłożyć podczas szkolenia. Poza tym trochę szkoda by było, aby wiedza, którą tak skrupulatnie zbierałam prze długi czas, „zmarnowała się” docierając jedynie do kilkudziesięciu osób ;-).

osteoporoza_przyczyny_leczenie

A czymże jest osteoporoza?

Przynajmniej jedno złamanie osteoporotyczne dotyczy około 3 milionów Polaków, a więc nie jest to zjawisko rzadkie. Z szacunków tak zwanych ekspertów wynika, że liczba ta będzie sukcesywnie rosła.  Co to w ogóle jest złamanie osteoporotyczne? Jest to złamanie niskoenergetyczne, czyli powstałe w wyniku upadku z wysokości własnej lub działania siły, pod wpływem której w normalnych warunkach nie doszłoby do urazu. Osteoporoza jest zatem chorobą układu szkieletowego, charakteryzującą się wzrastającym ryzykiem złamań kości wskutek malejącej odporności mechanicznej. Odporność mechaniczna zależy od gęstości mineralnej i budowy  tkanki kostnej. Układ szkieletowy kształtuje się w zasadzie od poczęcia i z wiekiem kości stają się gęstsze i mocniejsze. Niestety, dzieje się tak tylko do pewnego momentu. Kobiety w wieku 21 lat, mężczyźni zaś w wieku 25 lat uzyskują szczytową masę kostną, po tym czasie kości zaczynają sukcesywnie słabnąć, osteoklasty (komórki kościogubne) zyskują przewagę nad osteoblastami (komórki kościotwórcze), a na przyspieszenie tego procesu mają jeszcze wpływ współwystępujące czynniki ryzyka. W procesie rozpadu kośćca pierwszym stadium jest osteopenia. Jest to stan poprzedzający osteoporozę, charakteryzujący się obniżeniem gęstości mineralnej kości.

Gęstość kości zależy w dużym stopniu od równowagi wapniowo-fosforanowej. Jest ona regulowana przez  parathormon (PTH) wydzielany przez przytarczyce oraz aktywną formę witaminy D (kalcytriol) syntetyzowaną w nerkach. Małe stężenie wapnia we krwi (zwłaszcza przy zbyt wysokiej podaży fosforu) zwiększa wydzielanie PTH, zapobiegając hipokalcemii, ale jednocześnie zwiększając resorpcję wapnia z kości.

 

 

osteoblasty_osteoklasy

Czy powinieneś się bać? – czynniki ryzyka

Osteoporoza jest powszechnie uważana za chorobę wieku starczego, dotyczącą przede wszystkim kobiet. Może więc będziesz zaskoczony, jeśli powiem Ci, że to schorzenie dotyka coraz młodsze osoby (również mężczyzn), a nierzadko już nastolatków, a nawet dzieci! Przyczyn takiego stanu rzeczy jest wiele. Poza zaawansowanym wiekiem (kobiety po 50 r.ż., mężczyźni po 65 r.ż.) oraz płcią poważnym czynnikiem ryzyka jest nieprawidłowe żywienie, o co obecnie nietrudno. Nie tylko niedobór wapnia, ale również witaminy D oraz białka, a także nadmiar kofeiny, nadużywanie alkoholu, palenie tytoniu, a zwłaszcza niedożywienie białkowo-energetyczne w dzieciństwie (a nawet w życiu płodowym) predysponują do wystąpienia osteoporozy w wieku późniejszym. Choć w prewencji osteoporozy najistotniejsze jest wczesne dzieciństwo i okres dorastania to jednak kości, podobnie jak inne tkanki, odnawiają się nieustannie, zaś odpowiednie zmiany w stylu życia pomogą poprawić gęstość tkanki kostnej. Dodatkowym czynnikiem ryzyka jest leczenie glikokortykosteroidami (sterydowe leki przeciwzapalne, przeciwalergiczne, immunosupresyjne). No i oczywiście menopauza, jako czynnik najbardziej kojarzony z osteoporozą. I tu nie ma znaczenia, czy jest to menopauza naturalna, chirurgiczna czy też farmakologiczna.

Rożne oblicza jednego schorzenia

Skoro już wiemy mniej więcej czym jest osteoporoza i jakie czynniki predysponują do jej wystąpienia, napiszę jeszcze krótko o różnych wersjach tego schorzenia. Osteoporozę dzielimy na pierwotną bądź wtórną. Wtórna to taka, która następuje w wyniku innych procesów zachodzących w organizmie i jest niejako chorobą towarzyszącą. Mam na myśli różnego rodzaju endokrynopatie, choroby gastroenterologiczne, zaburzenia funkcji układu ruchu, choroby nerek, nowotwory, leki oraz niedożywienie. Z kolei osteoporoza pierwotna może być idiopatyczna (czyli o nieznanej przyczynie – w takich przypadkach najczęściej zwala się na genetykę ;-)) lub inwolucyjna i ta jest najczęściej spotykana. Typ I osteoporozy inwolucyjnej to osteoporoza pomenopauzalna. Przyczyną jej wystąpienia jest spadek poziomu estrogenów w organizmie. Hipoestrogenizm powoduje pobudzenie osteoklastów, resorpcję kości oraz zahamowanie czynności przytarczyc. Typ II z kolei dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn i jest nazywany osteoporozą starczą (choć ta nazwa jest zwodnicza i powoduje identyfikowanie różnych chorób [np. cukrzyca starcza, demencja starcza, itd.] jako nieunikniona wypadkowa zaawansowanego wieku, a tak być nie powinno). Ten typ pojawia się w wyniku niedoboru wapnia. Nawet jeżeli ten wapń w diecie jest, to jednak jego wchłanianie z jelit jest słabsze. Słabsza jest również synteza witaminy D. Choćby Twoja Babcia spędzała całe dnie w polu, odsłaniając nagie ciało na działanie promieni słonecznych, na kolację zjadałaby zaś porcję ryby, graniczyłoby z cudem pokrycie zapotrzebowania na ten składnik z syntezy skórnej. W zasadzie jest to niemożliwe. Dlatego osoby starsze MUSZĄ obowiązkowo suplementować witaminę D. A czy Twoja Babcia to robi? Albo Dziadek? I właśnie stąd biorą się tak zwane choroby „związane z wiekiem”, choć tak naprawdę są to choroby związane z niedoborem witaminy D w organizmie (osteoporoza, autoimmunologiczne, cukrzyca, neurodegeneracyjne, etc.). Poza tym, z wiekiem następuje wzrost czynności przytarczyc oraz spadek poziomu testosteronu, zaś rezygnacja z aktywności fizycznej wskutek różnych dolegliwości (a może też trochę z lenistwa, bo skoro leniwi jesteśmy przez całe życie to niby czemu miałoby się to zmienić na starość?) nasila degenerację układu ruchu. I koło się zamyka.

joga_osteoporoza

zdjęcie: http://www.fivepillarsyoga.com/your-bones-on-yoga/

Leczenie osteoporozy

Leczenie osteoporozy polega na zapobieżeniu pierwszemu złamaniu osteoporotycznemu bądź minimalizacji ryzyka wystąpienia złamań kolejnych, zaś jego powodzenie zależy w dużej mierze od zmiany stylu życia, w tym głównie od stosowania odpowiedniej diety oraz rehabilitacji ruchowej. Odpowiednia aktywność fizyczna w młodym wieku sprzyja osiągnięciu szczytowej masy kostnej, zaś w wieku starszym spowalnia tempo jej utraty. Ulubione przez wielu lekarzy (i niestety również większość pacjentów, bo po co dawać coś z siebie, skoro można po prostu łyknąć tabletkę i po sprawie) postępowanie farmakologiczne winno być traktowane jako ostateczność, nie zaś podstawa terapii. Jest ono wskazane natomiast w przypadku chorób przebiegających z zaburzeniami wchłaniania.

Osteoporozę zalicza się do grona chorób cywilizacyjnych, czyli w domyśle: nieuniknionych, nieuleczalnych, przewlekłych. Choć hołdując idei, że chorób nie ma, są tylko objawy różnych niedoborów, możnaby pokusić się o stwierdzenie, że osteporoza takim właśnie objawem jest. Nieprawdą jest, że ten proces jest nieodwracalny. Tkanka kostna odbudowuje się w ciągu całego naszego życia, podobnie jak wszystkie inne tkanki organizmu. Po prostu z wiekiem ten proces zachodzi wolniej. Ale można go znacznie spowolnić, wspierając układ szkieletowy na różnych wielu płaszczyznach, czego dowiodę w kolejnej części artykułu.

Dietoterapia osteoporozy

Zarówno w profilaktyce, jak i w terapii osteoporozy stosuje się zbilansowaną dietę zgodną z ogólnymi zaleceniami dla osób zdrowych, ze szczególnym uwzględnieniem odpowiedniej podaży składników biorących udział w kościotworzeniu lub pośrednio wpływających na stan układu szkieletowego. Są to przede wszystkim makroelementy: Wapń, Magnez, Mangan, Fosfor, witaminy: D3, K i C, oraz mikroelementy: Cynk i Miedź, a także Białko.

Z drugiej strony, pod kątem zapobiegania demineralizacji kośćca konieczne jest ograniczenie spożycia alkoholu, zaprzestanie palenia tytoniu oraz stosowanie odpowiedniej dla wieku, stanu zdrowia i kondycji aktywności ruchowej, z uwzględnieniem ćwiczeń fizycznych wzmacniających układ szkieletowy.

W tym momencie wypadałoby przejść do tematu, w którym czuję się najlepiej, czyli do konkretnych zaleceń żywieniowych w profilaktyce i terapii osteoporozy. Nie chcę się jednak za bardzo rozkręcać, gdyż z doświadczenia wiem, że artykuł o długości powyżej 1500 znaków, z powodu nieustannego braku czasu, stanowi dla dużej części Czytelników nie lada wyzwanie ;-). Dlatego na tym zakończę, natomiast wszelkie informacje odnośnie do żywienia w osteoporozie oraz jakie pułapki czekają na suplementujących wapń wyłożę w kolejnej części :-).

źródła:
Gajewski P. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2013.
Wieczorek-Chelmińska Z., Żywienie w osteoporozie, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012.
Grzymisławski M., Gawęcki J. (red.) Żywienie człowieka zdrowego i chorego, PWN, Warszawa 2012.
Ciborowska H., Rudnicka A., Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2016.
Włodarek D. (red.), Dietoterapia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2014.
Aleksandrowicz J., Gumowska I., Kuchnia i medycyna, Agencja Wydawnicza Ad Oculos, Warszawa-Rzeszów 2009.
Wawer I., 2015, Witaminy D, K i wapń w walce z osteoporozą. Food Forum, 1(11)/2016, 24-29.
Śmidowicz A., Alergia i nietolerancja pokarmowa – różnice i terapia żywieniowa (w:) Food Forum 2(8)/2015, 60-64.
Gheribi E., Znaczenie fitoestrogenów roślinnych w profilaktyce osteoporozy, Postępy Fitoterapii 3/2012, 192-196. http://www.czytelniamedyczna.pl/4196,znaczenie-fitoestrogenow-roslinnych-w-profilaktyce-osteoporozy.html
The International Osteoporosis Foundation https://www.iofbonehealth.org/
http://www.webmd.com/osteoporosis/default.htm
Portal Fizjoterapeuty https://fizjoterapeuty.pl/
Gacka E.,Więcek A., Rola zjawiska programowania płodowego w rozwoju chorób cywilizacyjnych, Nadciśnienie tętnicze 2012;16(2):63-74. Osteoporoza – cicha epidemia w Polsce (Raport 2015) http://www.osteoporoza.pl/attachments/1907_Raport_System_OP_Minist-7_2015.02.10.pdf

Jeżeli podoba Ci się to co piszę (albo Ci się nie podoba, ale jesteś ciekawy/a co jeszcze wyprodukuję), śledź moją stronę na Facebooku lub obserwuj mnie na Instagramie 🙂


PS: Mimo że jestem otwarta na wszelkie odkrycia i chłonę wiedzę z różnych źródeł, nigdy nie traktuję każdej nowej informacji jako prawdy absolutnej i Ty też tak nie rób. Wszystkie materiały zawarte na tym blogu mają charakter jedynie informacyjny i edukacyjny, są wyrazem mojej (Autora) aktualnej wiedzy oraz/lub poglądów, nie stanowią i nie zastępują porady lekarza, dietetyka bądź terapeuty. Autor (czyli ja) nie ponosi odpowiedzialności wynikającej z niewłaściwego zastosowania treści zamieszczonych na blogu.

PSS: Żaden utwór zamieszczony na tym blogu nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób, na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie – bez mojej (Autora) zgody. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa (bez mojej zgody) jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie (i będzie, obiecuję ;-)).

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s